Zaloguj



Licznik odwiedzin

DziśDziś397
WczorajWczoraj921
RazemRazem1834449
Smolnik - dawna cerkiew
Wpisany przez Monika Rzepiejewska   

Stało się, dwie bieszczadzkie drewniane perełki architektury drewnianej zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO. Na 37 sesji wciągnięto do  światowego  "rejestru" zabytków 16  karpackich świątyń z Polski i Ukrainy. Zaszczytu dostąpiło 8 polskich i 8 ukraińskich. Po stronie polskiej są to bieszczadzkie: dawna cerkiew, obecnie kościół w Smolniku nad Sanem, w Turzańsku, z Roztocza: cerkiew w Chotyńcu i Radrużu, z Beskidu Niskiego: cerkwie w Powroźniku, Owczarach, Kwiatoniu, Brunarach Wyżnych.

 

Fot. Robert Mosoń

 

Historia


Cerkiew grekokatolicką p.w. Św. Michała Archanioła wzniesiono w 1791 r. Gromadzili się w niej mieszkańcy wsi Smolnik i Procisne. Dziś jest jednym z niewielu śladów po wsi Smolnik, która po II wojnie światowej znalazła się w granicach ZSRR, a w 1951 r. - w wyniku regulacji granic - w granicach Polski. Mieszkańców przesiedlono do wsi Hawriłowka w rejonie nowoworoncowskim (Ukraina) a okoliczne tereny zasiedlono osadnikami z nakazem pracy. Zabudowania wsi - łącznie z dzwonnicą, która stała przy cerkwi - stopniowo rozebrano. Świątynia przetrwała, choć przez lata narażona była na włamania i dewastacje. Została przejęta przez nowozawiązujące się Państwowe Gospodarstwo Rolne i okresowo składowano w niej siano.   
W 1956 r. umieszczono ją w wykazie zabytkowych cerkwi, a w 1969 r. wpisano do rejestru zabytków, co umożliwiło przeprowadzenie w latach 1969-1970 remontu ze środków państwowych. Wówczas, między innymi, przywrócono jej pokrycie gontem. Mimo remontu świątynia pozostawała bez gospodarza i stałej opieki.    W 1973 r., po długotrwałych staraniach, udało się miejscowej społeczności rzymskokatolickiej przejąć opuszczoną cerkiew na cele kultowe. W 1974 r. świątynię konsekrowano na filialny kościół parafii Lutowiska p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Obecnie gromadzą się w niej mieszkańcy Dwerniczka, Procisnego, Smolnika i Żurawina. Od 2004 r. parafia prowadzi kapitalny remont świątyni.

 

Fot. Robert Mosoń

 

Architektura


Świątynia jest budowlą trójdzielną o konstrukcji zrębowej. Sanktuarium, nawę i prytwor zwieńczają dachy namiotowe z załomem. Wewnątrz, nad sanktuarium i nawą, wznoszą się kopuły zrębowe, a nad prytworem  sklepienie kolebkowe. Świątynię opasa dach okapowy wsparty na rysiach. Na terenie Polski w obecnych granicach podobne cerkwie znajdowały się między innymi w Stuposianach, Caryńskiem i Wołosatem. Dziś została tylko świątynia w Smolniku. Do czasów II wojny światowej cerkiew remontowano w 1915, 1921 i 1934 roku. Remonty mogły wiązać się z przebudową.

 

Fot. Ewa Dudzińska-Szybowska

 

Dawne wyposażenie cerkwi


Część ikon i cenniejsze przedmioty zabrali w 1951 r. mieszkańcy Smolnika. Niektóre ikony były tu jeszcze w 1956 r., kiedy w świątyni przechowywano siano. W 1964 r., podczas zwózki resztek wyposażenia cerkwi, zdemontowano ramę ikonostasu, pod którą odkryto polichromię przedstawiającą kotarę z dwunastoma medalionami, podtrzymywaną przez anioły. Była to część przypuszczalnie pierwszego ikonostasu świątyni. Do Wojewódzkiej Składnicy Zabytków Ruchomych w Łańcucie trafiły cztery XVI-wieczne ikony Apostołów, przemalowane w XIX w. Obecnie, po usunięciu przemalówek, można je oglądać w Dziale Sztuki Cerkiewnej Muzeum Zamku w Łańcucie. W Smolniku przetrwała ikona Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z 1748 r., nie jest jednak eksponowana w świątyni.

 

Fot. Maciej Bajcer Współczesne wyposażenie, w świątyni nie ma prądu, współczesny żyrandol ze świecami

 

Wnętrze świątyni - stan obecny


Znajdujące się w świątyni ikony Hodigitrii i Zaśnięcia Matki Bożej są kopiami XVI-wiecznych ikon ze Smolnika, eksponowanych w Muzeum Narodowym we Lwowie. Carskie wrota i tabernakulum pochodzą z innych świątyń. Na ścianach i sklepieniu sanktuarium znajdują się polichromie patronowe, poddane konserwacji w 2009 r. W nawie, na ścianie graniczącej z sanktuarium, zachowała się polichromia konserwowana w 1969 r. W 2009 r. została ponownie poddana pracom konserwatorskim, wykonano także - korzystając ze zdjęć sprzed 1969 r. - aranżację nie zachowanego górnego fragmentu kompozycji malowidła.

 

Fot. Robert Mosoń

 

Treść na podstawie: M. Augustyn, A. Szczerbicki: Cerkiew w Smolniku. Lutowiska 2004.; S. Kryciński (red.): Bieszczady. Słownik historyczno-krajoznawczy, cz. 1: Gmina Lutowiska. Ustrzyki Górne-Warszawa 1995.; Materiały ze zbiorów fotografii i rysunków pomiarowych Instytutu Sztuki PAN; materiały z WUOZ, Delegatura w Krośnie; Konsultacje: Barbara Tondos, Jerzy Tur, Adam Bartnik.

 

Tekst: Monika Rzepiejewska

 

Fot. Maciej Bajcer Cmentarz przycerkiewny

 

Polecamy Park Krajobrazowy Doliny Sanu

http://www.grupabieszczady.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=178&Itemid=191

Rezerwat "Snieżyca w Dwerniczku"

http://www.grupabieszczady.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=115&Itemid

Chmiel

http://www.grupabieszczady.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=188&Itemid=193

 

Fot. Robert Mosoń Śnieżyca wiosenna w ekotypie karpackim

 

Przy świątyni tworzy się nowy produkt turystyczny, można tu kupić pamiątki, w tym ładne akwarele za niewielkie pieniądze, wyroby lokalnych artystów. Polecam tutejsze sery kozie, które cieszą się coraz większą popularnością wśród grup zorganizowanych.

 

Fot. Maciej Bajcer

 

Zapraszam Bieszczady forum https://www.facebook.com/groups/grupa.bieszczady/
Beskid Niski forum https://www.facebook.com/groups/278404572261928/
Polska niezwykła https://www.facebook.com/groups/494010277310428/
Bieszczady noclegi https://www.facebook.com/groups/403982863019427/
Grupa Bieszczady https://www.facebook.com/grupabieszczady

 

Fot. Robert Mosoń Śnieżyczka przebiśnieg